عبادت سالك است ممكن نيست ، كسى كه مقام وصال و بهشت شهود را قصد مىكند حتما بايد از همهء آلودگىها مبرّا باشد والّا عزم سالك صحيح نخواهد بود . به قول جناب مولوى كمترين آثار هوا و هوس قفل دروازهء سلوك است : تازه كن ايمان ، نه از گفت زبان * اى هوا را تازه كرده در نهان تا هوا تازه است ، ايمان تازه نيست * كين هوا جز قفل آن دروازه نيست « 1 » الدرجه الثانية : صفاء حال يشاهد به شواهد التحقيق ، يذاق حلاوة المناجاة و ينسى به الكون . اين درجه ، اختصاص به صفاى حال دارد كما اينكه درجهء اول ، اختصاص به صفاى علم داشت . به صفاى حال ، علامات تحقيق يعنى حكم حقيقت مشاهده مىشود و حلاوت مناجات چشيده مىشود و هستى فراموش مىشود . به طورى كه ملاحظه مىشود ، شواهد تحقيق در اين درجه ملاحظه علامات و نشانه‌هاى حقيقت است كه در واقع وصف حق تعالى است و شيرينى مناجات و لذّت ياد خدا در اين درجه حاصل مىشود ، به طورىكه سالك حاضر نيست لحظه‌اى از اين حلاوت خارج شود . امام سجاد عليه السّلام در مناجات خمسه عشر مىفرمايد : الهى استغفرك من كل لذة به غير ذكرك . « 2 » خدايا ! از هر لذّتى جز لذّت ذكر تو استغفار مىكنم . و نيز در اين درجه سالك در اثر اشتغال به حق تعالى ، مخلوقات و نيز حتى خودش را فراموش مىكند و يكپارچه محو خداوند متعال مىشود . عجب روى پريسا دارى اى دوست * جمال عالم‌آرا دارى اى دوست هزاران ديده محو يك فروغت * تماشا را تماشا دارى اى دوست « 3 » الدرجه الثالثه : صفاء اتصال يدرج حظّ العبوديّه فى حق الربوبيّه ، و يغرق نهايات الخبر فى بدايات

--> ( 1 ) . مثنوى ، دفتر اول بيت 1078 و 1079 . ( 2 ) . مفاتيح الجنان مناجات خمسه عشر مناجات الذاكرين ( 3 ) . ديوان نگارنده .